(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.289. అధ్యాయః 289
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
దక్షయజ్ఞే భాగాలాభేన రుష్టస్య రుద్రస్య లలాటతటోద్గతస్వేదాదగ్నిరూపజ్వరోత్పత్తిః॥ 1॥ బ్రహ్మవచనాద్రుద్గేణ జ్వరస్య పృథివ్యాదిషు విభజనం॥ 2॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-289-0x(6403)(76850)
పితామహ మహాప్రాజ్ఞ సర్వశాస్త్రవిశారద।
అస్మిన్వృత్రవధే తాత వివక్షా మమ జాయతే॥ 12-289-1(76851)
జ్వరేణ మోహితో వృత్రః కథితస్తే జనాధిప।
నిహతో వాసవేనేహ వజ్రేణేతి మమానఘ॥ 12-289-2(76852)
కథమేష మహాప్రాజ్ఞ జ్వరః ప్రాదుర్బభూవ హ।
జ్వరోత్పత్తిం నిపుణతః శ్రోతుమిచ్ఛాంయహం ప్రభో॥ 12-289-3(76853)
భీష్మ ఉవాచ। 12-289-4x(6404)
శృణు రాజంజ్వరస్యేమం సంభవం లోకవిశ్రుతం।
విస్తరం చాస్య వక్ష్యామి యాదృశశ్చైవ భారత॥ 12-289-4(76854)
పురా మేరోర్మహారాజ శృంగం త్రైలోక్యవిశ్రుతం।
జ్యోతిష్కం నామ సావిత్రం సర్వరత్నవిభూషితం॥ 12-289-5(76855)
అప్రమేయమనాధృష్యం సర్వలోకేషు భారత।
తత్ర దేవో గిరితటే హేమధాతువిభూషితే॥ 12-289-6(76856)
పర్యంక ఇవ విభ్రాజన్నుపవిష్టో బభూవ హ।
శైలరాజసుతా చాస్య నిత్యం పార్శ్వే స్థితా బభౌ।
తథా దేవా మహాత్మానో వసవశ్చామితౌజసః॥ 12-289-7(76857)
తథైవ చ మహాత్మానావశ్వినౌ భిషజాం వరౌ।
తథా వైశ్రవణో రాజా గుహ్యకైరభిసంవృతః॥ 12-289-8(76858)
యక్షాణామీశ్వరః శ్రీమాన్కైలాసనిలయః ప్రభుః।
`శంఖపద్మనిధిభ్యాం చ లక్ష్ంయా పరమయా సహ।'
ఉపాసంత మహాత్మానముశనా చ మహాకవిః॥ 12-289-9(76859)
సనత్కుమారప్రముఖాస్తథైవ చ మహర్షయః।
అంగిరః ప్రముఖాశ్చైవ తథా దేవర్షయోఽపరే॥ 12-289-10(76860)
విశ్వావసుశ్చ గంధర్వస్తథా నారదపర్వతౌ।
అప్సరోగణసంఘాశ్చ సమాజగ్మురనేకశః॥ 12-289-11(76861)
వవౌ సుఖః శివో వాయుర్నానాగంధవహః శుచిః।
సర్వర్తుకుసుమోపేతాః పుష్పవంతో ద్రుమాస్తథా॥ 12-289-12(76862)
తథా విద్యాధరాశ్చైవ సిద్ధాశ్చైవ తపోధనాః।
మహాదేవం పశుపతిం పర్యుపాసంత భారత॥ 12-289-13(76863)
భూతాని చ మహారాజ నానారూపధరాణ్యథ।
రాక్షసాశ్చ మహారౌద్రాః పిశాచాశ్చ మహాబలాః॥ 12-289-14(76864)
బహురూపధరా హృష్టా నానాప్రహరణోద్యతాః।
దేవస్యానుచరాస్తత్ర తస్థిరే చానలోపమాః॥ 12-289-15(76865)
నందీ చ భగవాంస్తత్ర దేవస్యానుమతే స్థితః।
ప్రగృహ్య జ్వలితం శూలం దీప్యమానం స్వతేజసా॥ 12-289-16(76866)
గంగా చ సరితాం శ్రేష్ఠా సర్వతీర్థజలోద్భవా।
పర్యుపాసత తం దేవ రూపిణీ కురునందన॥ 12-289-17(76867)
స ఏవం భగవాంస్తత్ర పూజ్యమానః సురర్షిభిః।
దేవైశ్చ సుమహాతేజా మహాదేవో వ్యతిష్ఠత॥ 12-289-18(76868)
కస్యచిత్త్వథ కాలస్య దక్షో నామ ప్రజాపతిః।
పూర్వోక్తేన విధానేన యక్ష్యమాణోఽన్వపద్యత॥ 12-289-19(76869)
తతస్తస్య మఖం దేవాః సర్వే శక్రపురోగమాః।
గమనాయ సమాగంయ బుద్ధిమాపేదిరే తదా॥ 12-289-20(76870)
తే విమానైర్మహాత్మానో జ్వలనార్కసమప్రభైః।
దేవస్యానుమతేఽగచ్ఛన్గంగాద్వారమితి శ్రుతిః॥ 12-289-21(76871)
ప్రస్థితా దేవతా దృష్ట్వా శైలరాజసుతా తదా।
ఉవాచ వచనం సాధ్వీ దేవం పశుపతిం పతిం॥ 12-289-22(76872)
భగవన్క్వను యాంత్యేతే దేవాః శక్రపురోగమాః।
బ్రూహి తత్త్వేన తత్త్వజ్ఞ సంశయో మే మహానయం॥ 12-289-23(76873)
మహేశ్వర ఉవాచ। 12-289-24x(6405)
దక్షో నామ మహాభాగే ప్రజానాం పతిరుత్తమః।
హయమేధేన జయతే తత్ర యాంతి దివౌకసః॥ 12-289-24(76874)
ఉమోవాచ। 12-289-25x(6406)
యజ్ఞమేతం మహాదేవ కిమర్థం నాధిగచ్ఛతి।
కేన వా ప్రతిషేధేన గమనం తే న విద్యతే॥ 12-289-25(76875)
మహేశ్వర ఉవాచ। 12-289-26x(6407)
సురైరేవ మహాభాగే పూర్వమేతదనుష్ఠితం।
యజ్ఞేషు సర్వేషు మమ న భాగ ఉపకల్పితః॥ 12-289-26(76876)
పూర్వోపాయోపపన్నేన మార్గేణ వరవర్ణిని।
న మే సురాః ప్రయచ్ఛంతి భాగం యజ్ఞస్య ధర్మతః॥ 12-289-27(76877)
ఉమోవాచ। 12-289-28x(6408)
భగవన్సర్వభూతేషు ప్రభావాభ్యధికో గుణైః।
అజయ్యశ్చాప్యధృష్యశ్చ తేజసా యశసా శ్రియా॥ 12-289-28(76878)
అనేన తే మహాభాగ ప్రతిషేధేన భాగతః।
అతీవ దుఃఖముత్పన్నం వేపథుశ్చ మమానఘ॥ 12-289-29(76879)
భీష్మ ఉవాచ। 12-289-30x(6409)
ఏవముక్త్వా తు సా దేవీ దేవం పశుపతిం పతిం।
తుష్ణీంభూతాఽభవద్రాజందహ్యమానేన చేతసా॥ 12-289-30(76880)
అథ దేవ్యా మతం జ్ఞాత్వా హృద్గతం యచ్చికీర్షితం।
స సమాజ్ఞాపయామాస తిష్ఠ త్వమితి నందినం॥ 12-289-31(76881)
తతో యోగబలం కృత్వా సర్వయోగేశ్వరేశ్వరః।
తం యజ్ఞం స మహాతేజా భీమైరనుచరైస్తదా॥ 12-289-32(76882)
సహసా ఘాతయామాస దేవదేవః పినాకధృత్।
కేచిన్నాదానముంచంత కేచిద్ధాసాంశ్చ చక్రిరే॥ 12-289-33(76883)
రుధిరేణాపరే రాజంస్తత్రాగ్నిం సమవాకిరన్।
కేచిద్యూపాన్సముత్పాట్య వ్యాక్షిపన్వికృతాననాః॥ 12-289-34(76884)
ఆస్యైరన్యే చాగ్రసంత తథైవ పరిచారకాన్।
తతః స యజ్ఞో నృపతేర్వధ్యమానః సమంతతః॥ 12-289-35(76885)
ఆస్థాయ మృగరూపం వై స్వమేవాభ్యగమత్తదా।
తం తు యజ్ఞం తథారూపం గచ్ఛంతముపలభ్య సః॥ 12-289-36(76886)
ధనురాదాయ బాణేన తదాన్వసరత ప్రభుః।
తతస్తస్య సురేశస్య క్రోధాదమితతేజసః॥ 12-289-37(76887)
లలాటాత్ప్రసృతో ఘోరః స్వేదబిందుర్బభూవ హ।
తస్మిన్యతితమాత్రే చ స్వేదబిందౌ తదా భువి॥ 12-289-38(76888)
ప్రాదుర్బభూవ సుమహానగ్నిః కాలానలోపమః।
తత్ర చాజాయత తదా పురుషః పురుషర్షభ॥ 12-289-39(76889)
హ్రస్వోఽతిమాత్రం రక్తాక్షో హరిశ్మశ్రుర్విభీషణః।
ఊర్ధ్వకేశోఽతిరోమాంగః శ్యేనోలూకస్తథైవ చ॥ 12-289-40(76890)
కరాలకృష్ణవర్ణశ్చ రక్తవాసాస్తథైవ చ।
తం యజ్ఞం సుమహాసత్వోఽదహత్కక్షమివానలః॥ 12-289-41(76891)
వ్యచరత్సర్వతో దేవాన్ప్రాద్రవత్స ఋషీంస్తథా।
దేవాశ్చాప్యాద్రవన్సర్వే తతో భీతా దిశో దశ॥ 12-289-42(76892)
తేన తస్మిన్విచరతా పురుషేణ విశాంపతే।
పృథివీ హ్యచలద్రాజన్నతీవ భరతర్షభ॥ 12-289-43(76893)
హాహాభూతం జగత్సర్వముపలక్ష్య తదా ప్రభుః।
పితామహో మహాదేవం దర్శయన్ప్రత్యభాషత॥ 12-289-44(76894)
బ్రహ్మోవాచ। 12-289-45x(6410)
భవతోపి సురాః సర్వే భాగం దాస్యంతి వై ప్రభో।
క్రియతాం ప్రతిసంహారః సర్వదేవేశ్వర త్వయా॥ 12-289-45(76895)
ఇమా హి దేవతాః సర్వా ఋషయశ్చ పరంతప।
తవ క్రోధాన్మహాదేవ న శాంతిముపలేభిరే॥ 12-289-46(76896)
యశ్చైష పురుషో జాతః స్వేదాత్తే విబుధోత్తమ।
జ్వరో నామైష ధర్మజ్ఞ లోకేషు ప్రచరిష్యతి॥ 12-289-47(76897)
ఏకీభూతస్య న త్వస్య ధారణే తేజసః ప్రభో।
సమర్థా సకలా పృథ్వీ బహుధా సృజ్యతామయం॥ 12-289-48(76898)
ఇత్యుక్తో బ్రహ్మణా దేవో భాగే చాపి ప్రకల్పితే।
భగవంతం తథేత్యాహ బ్రహ్మాణమమితౌజసం॥ 12-289-49(76899)
పరాం చ ప్రీతిమగమదుత్స్మయంశ్చ పినాకధృత్।
అవాప చ తదా భాగం యథోక్తం బ్రహ్మణా భవః॥ 12-289-50(76900)
జ్వరం చ సర్వధర్మజ్ఞో బహుధా వ్యసృజత్తదా।
శాంత్యర్థం సర్వభూతానాం శృణు తచ్చాపి పుత్రక॥ 12-289-51(76901)
శీర్షాభితాపో నాగానాం పర్వతానాం శిలాజతు।
అపాం తు నీలికాం విద్ధి నిర్మోకం భుజగేషు చ॥ 12-289-52(76902)
ఖోరకః సౌరభేయాణామూషరం పృథివీతలే।
పశూనామపి ధర్మజ్ఞ దృష్టిప్రత్యవరోధనం॥ 12-289-53(76903)
రంధ్రాగతమథాశ్వానాం శిఖోద్భేదశ్చ బర్హిణాం।
నేత్రరోగః కోకిలానాం జ్వరః ప్రోక్తో మహాత్మనా॥ 12-289-54(76904)
అవీనాం పిత్తభేదశ్చ సర్వేషామితి నః శ్రుతం।
శుకానామపి సర్వేషాం హిక్కికా ప్రోచ్యతే జ్వరః॥ 12-289-55(76905)
శార్దూలష్వథ ధర్మజ్ఞ శ్రమో జ్వర ఇహోచ్యతే।
మానుషేషు తు ధర్మజ్ఞ జ్వరో నామైష విశ్రుతః॥ 12-289-56(76906)
మరణే జన్మని తథా మధ్యే చావిశతే నరం।
ఏతన్మాహేశ్వరం తేజో జ్వరో నామ సుదారుణః॥ 12-289-57(76907)
నమస్యశ్చైవ మాన్యశ్చ సర్వప్రాణిభిరీశ్వరః।
అనేన హి సమావిష్టో వృత్రో ధర్మభూతాం వరః॥ 12-289-58(76908)
వ్యజృంభత తతః శక్రస్తస్మై వజ్రమవాసృజత్।
ప్రవిశ్య బజ్రం వృత్రం చ దారయామాసం భారత॥ 12-289-59(76909)
దారితశ్చ స వజ్రేణ మహాయోగీ మహాసురః।
జగామ పరమం స్థానం విష్ణోరమితతేజసః॥ 12-289-60(76910)
విష్ణుభక్త్యా హి తేనేదం జగద్వ్యాప్తమభూత్పురా।
తస్మాచ్చ నిహతో యుద్ధే విష్ణోః స్థానమవాప్తవాన్॥ 12-289-61(76911)
ఇత్యేష వృత్రమాశ్రిత్య జ్వరస్య మహతో మయా।
విస్తరః కథితః పుత్ర కిమన్యత్ప్రబ్రవీమి తే॥ 12-289-62(76912)
ఇమాం జ్వరోత్పత్తిమదీనమానసః
పఠేత్సదా యః సుసమాహితో నరః।
విముక్తరోగః స సుఖీ ముదా యుతో
లభేత కామాన్స యథా మనీషితాన్॥ ॥ 12-289-63(76913)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి ఏకోననవత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 289॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-289-6 సిద్ధం లోకేషు భారతేతి ట. థ. పాఠః॥ 12-289-15 తస్థిరే చాచలోపమా ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-289-21 జ్వలితైర్జ్వలనప్రభైరితి ట. థ. ధ. పాపః॥ 12-289-26 సర్వమేతదనుష్ఠితమితి ట. ధ. పాఠః॥ 12-289-28 ప్రభవస్యధికో గుణైరితి ధ. పాఠః॥ 12-289-32 సర్వలోకమహేశ్వర ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-289-36 ఆధాయ మృగరూపం ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-289-40 ఊర్ధ్వకేశోతిరిక్తాంగ ఇతి థ. పాఠః॥ 12-289-44 హాహాభూతే ప్రవృత్తే తు నాదే లోకభయంకరే ఇతి ట. ధ. పాఠః॥ 12-289-52 శిలాజతు ధాతువిశేషః। నీలికా శైవాలం॥ 12-289-53 ఖోరకః పశూనాం పాదరోగః॥ 12-289-54 రంధ్రాగతం అశ్వగలరంధ్రగతం మాంసఖండం। రంధ్రోద్రమనమశ్వానామితి ట. థ. పాఠః। రంధ్రోద్భవశ్చ మత్స్యానామితి ధ. పాఠః॥ 12-289-55 పిత్తభేదశ్చ సర్వేషాం ప్రాణినామితి నః శ్రుతమితి ట. ధ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.